Για μία καλύτερη κατανόηση της αρβανίτικης γλώσσας κρίνεται σκόπιμη μια ιστορική αναδρομή γύρω από τα ονόματα Αλβανός και Αλβανία.
     Μετά την άλωση της Τροίας και τη διαφυγή του Αινεία στην Ιταλική χερσόνησο, ο γιος του Ασκάνιος ίδρυσε την πόλη Άλβα, παρά το Αλβανόν όρος 1 και τον Αλβανό ποταμό, ο οποίος αργότερα ονομάσθηκε Τίβερης. Μετά την κτίση της Ρώμης και τη δημιουργία του Ρωμαϊκού κράτους, οι Αλβανοί έγιναν υπήκοοι των Ρωμαίων, γρήγορα όμως ξεσηκώθηκαν, αλλά νικήθηκαν από τους Ρωμαίους και άλλοι φονεύθηκαν, ενώ άλλοι αναγκάστηκαν να μετασταθμεύσουν, καθώς η πόλη τους καταστράφηκε.
     Η Αλβανία ήταν χώρα του Καυκάσου, κοντά στην Κασπία (το σημερινό Νταγκεστάν και βόρειο Αζερμπαϊτζάν). Οι τρεις δίοδοι που οδηγούσαν από τα δυτικά προς τον ανατολικό Καύκασο, λέγονταν Αλβανικές Πύλες. Ο Στράβων αναφέρει πως οι Αργοναύτες είχαν φτάσει ως εκεί, και πως οι κάτοικοί της ήταν μεγαλόσωμοι, ασχολούμενοι με την κτηνοτροφία. Ήταν χωρισμένοι σε 26 φυλές κι είχαν αξιόλογο στρατό, ήταν όμως φιλειρηνικοί. Λάτρευαν τον ήλιο και τη σελήνη, στους οποίους προσφέ-ρανε και ανθρωποθυσίες. Ο βασιλιάς τους Οροίζης υποτάχθηκε στους Ρωμαίους, όταν οι τελευταίοι, τον 1ο αιώνα π.Χ., πολεμούσαν εναντίον του Μιθριδάτη. Τη θέση της περιγράφει με σαφήνεια ο Πτολεμαίος και βεβαιώνουν εκτός από τον Στράβωνα και όλοι οι Βυζαντινοί συγγραφείς. Αργότερα, μετά την εποχή του Ηρακλείου, εξαφανίσθηκαν. Πιθανόν να αναμίχθηκαν με Αρμενίους και άλλους.
     Οι Αλβανοί αναφέρονται για πρώτη φορά στη σημερινή τους θέση από τον Πτολεμαίο, τον 2ο μ.Χ. αιώνα, όπου (3,12,20,1) στην αναφορά των πόλεων της Μακεδονίας περιλαμβάνει και κάποια περιοχή Αλβανών με πόλη την Αλβανόπολη, στη θέση (μς-μα-ιβ). Η Μακεδονία, στη συγκεκριμένη αναφορά, εκτείνεται δυτικά μέχρι του Ιονίου πελάγους, περιλαμβάνοντας και τη νήσο Σάσωνα. Βόρεια της Μακεδονίας βρίσκεται η Ιλλυρία και νότια η Ήπειρος. Δεν αποκλείεται η πόλη αυτή να ιδρύθηκε από κατοίκους της Άλβας μετά την καταστροφή της από τους Ρωμαίους. Πιθανόν επίσης, σύμφωνα με άρθρο του Ησαΐα Κωνσταντινίδη στην «ΗΧΩ» της Δράμας, να κτίσθηκε από Αλβανούς του Καυκάσου μετά την κατάκτησή τους από τους Ρωμαίους τον 1ο αιώνα μ.Χ. Οι επόμενες αναφορές γίνονται μετά το 1.000 μ.Χ. με το Άλβανο και τους Αλβανίτες ή το Άρβανο και τους Αρβανίτες.
     Η Ιλλυρία εκτεινόταν κατά μήκος της ανατολικής ακτής της Αδριατικής, από τον κόλπο της Ιστρίας προς βορρά ως τα Ακροκεραύνια όρη προς νότο, με τ' ανατολικά της όρια προς το εσωτερικό τής Βαλκανικής ακαθόριστα. Το όνομά της προερχόταν από τον Ιλλυριό, γιό της Αρμονίας και του Κάδμου. Η παράδοση οφειλόταν στους Βοιωτούς, πού ισχυρίζονταν πώς αυτοί είχαν πρώτοι αποικίσει τη χώρα, και υιοθετήθηκε από όλους τους Έλληνες. Οι Έλληνες και συγκεκριμένα οι Κορίνθιοι κι οι ά-ποικοί τους Κερκυραίοι γνώριζαν τους Ιλλυριούς κι έχτισαν στη χώρα τους τις δυο λαμπρές πόλεις Απολλωνία και Επίδαμνο.
     Την επίδραση όμως του ελληνικού πολιτισμού, την υπέστησαν οι Ιλλυριοί μόλις στις αρχές του 4ου αιώνος π.Χ., κι αργότερα στους μακεδονικούς χρόνους, μετά την υποταγή τους από τον Μέγα Αλέξανδρο. Βραδύτερα, ο Πύρρος, πού είχε εκστρατεύσει εναντίον των Ιλλυριών, μεγάλωσε σε βάρος τους το κράτος του, μέχρι το σημερινό Μαυροβούνιο. Όταν άρχισε η μακεδονική παρακμή, οι Ιλλυριοί μεγάλωσαν πάλι το κράτος τους, αλλά αργότερα οι Ρωμαίοι κατέλαβαν ολόκληρη την Ιλλυρία. Οι Ρωμαίοι αναγνώρισαν την στρατιωτική ικανότητα πολλών Ιλλυριών και δεν τους απέκλεισαν ακόμη κι από τον αυτοκρατορικό θρόνο. Όταν διαιρέθηκε η Ρωμαϊκή αυτοκρατορία, η Δυτική Ιλλυρία δόθηκε στο δυικό κράτος και ταλαιπωρήθηκε από τις επιδρομές των Γότθων. Η υπόλοιπη Ιλλυρία έγινε μέρος του Βυζαντινού κράτους.
     Μετά τις επιδρομές των Γότθων, άρχισε η κάθοδος των Σλάβων, από την οποία πολλά υπέφερε η Ιλλυρία. Ειδικότερα το 548, νέο στράτευμα Σλάβων προσέβαλε τους Ιλλυριούς ληστεύοντας, φονεύοντας και παίρνοντας αιχμαλώτους. Το 551, οι Σλάβοι εισέβαλαν και πάλι στην Ιλλυρία, λεηλατώντας τη χώρα και υποδουλώνοντας τους κατοίκους. (Παπαρρηγοπούλου, 4ος σ.144,146).
     Η Ιλλυρία, αποικία των Βοιωτών, με έντονη Ελληνική παρουσία από το 4ο αιώνα π.Χ. και αναπόσπαστο τμήμα του Μακεδονικού, Ρωμαϊκού και Βυζαντινού κράτους, από κοινού με τον κορμό της Ελλάδος, πρέπει να ήταν μία ελληνικότατη περιοχή. Έλληνες αποκαλεί τους Ιλλυριούς ο Ιωάννης Λυδός και ελληνικά ήσαν τα ονόματα όλων των πόλεων κατά τον 10ο αιώνα, όπως Τραγύριον, Σαλώνα, Επέτειον, Οναίον, Επίδαυρος, Ρίζων, Νυμφαίον, Λίσσος, Ανδήριον, Σινόδιον, Άλητα, ,Δωράκιον, Επίδαμνος, Απολλωνία, Αυλών, Βουλλίς, Αμαντία, Ωρικός, Λυχνίς, Οιναίον, Λιστρών, Γερούς, Άργος, Αντάγνεια, Ομφάλιον, Εκατόμπεδον, Αδριανούπολις. (Παπαρρηγοπούλου, 4ος σ.224).
     Υπάρχει μεγάλη ασάφεια ποια ήταν ακριβώς τα όρια της Ιλλυρίας και η φυλετική προέλευση των Ιλλυριών. Ίσως είναι λαός συγγενικός προς τις ελληνολατινικές φυλές, όπως δείχνει κι ο μύθος του ελληνικής καταγωγής Ιλλυριού. Γλωσσικά, οι Ιλλυριοί συνδέονταν με τους Θράκες και μερικούς από τους Βαλτικούς λαούς. Σήμερα, είναι δύσκολο να γίνει λόγος περί «ιλλυρικής φυλής», έπειτα από τις τόσες επιμιξίες. Κύριο χαρακτηριστικό τους ήταν, στο παρελθόν, το μέτριο ανάστημα, η δολιχοκεφαλία, το μελαχρινό χρώμα, που εναλλάσσεται όμως με ξανθό. Σύμφωνα με μία εκδοχή, υπολείμματα των Ιλλυριών είναι σήμερα οι Αλβανοί.
     Οι Αλβανοί, όπως και οι Βλάχοι, εμφανίζονται πολύ αργά, αλλά σίγουρα προϋπήρχαν. Στον πόλεμο του Βασιλείου Β' κατά των Βουλγάρων, ο στρατηγός Δαβίδ ο Αρειανίτης φαίνεται να ήταν Αλβανικής καταγωγής. Η φυλή αυτή αρχίζει να φαίνεται από το τέλος του 12ου αιώνα και ουσιαστικά από τα μέσα της Φραγκοκρατίας. Ότι όμως η φυλή αυτή προϋπήρχε του 11ου αιώνα, είναι αναμφισβήτητο. Κατά μία εκδοχή οι Αλβανοί είναι φερμένοι απ’ έξω και συγκεκριμένα από την Άλβα της Ιταλίας ή την Αλβανία του Καυκάσου. Στην αρχαία Ελληνική γραμματεία όμως δεν φαίνεται κάποια τόσο μεγάλη μετακίνηση Αλβανών. 
     Σύμφωνα με τον Παπαρρηγόπουλο (6ος σ.15-16) οι Αλβανοί είναι ντόπιοι, ένα πιθανό κράμα των αρχαίων κατοίκων της χώρας, δηλαδή των Ιλλυριών, με τα διάφορα έθνη που κατά καιρούς εγκαταστάθηκαν εκεί, όπως των αρχαίων Ελλήνων, των Ρωμαίων, των Γότθων, των μεσαιωνικών Ελλήνων, των Σλάβων και των Τούρκων. Η ομιλούμενη γλώσσα μαρτυρεί αυτή την καταγωγή διότι αποτελείται από λέξεις που ανήκουν στα έθνη αυτά. Διατήρησαν την ονομασία Ιλλυριοί μέχρι του έτους 200 μ. Χ. οπότε από την πόλη Άρβανον ή Άλβανον, όπως αναφέρει η Άννα η Κομνηνή, προέκυψε το όνομα της χώρας, και των κατοίκων Αλβανία και Αλβανός. Βεβαίως σε μία περίοδο 1000 ετών, όπου έγιναν ριζικές ανακατατάξεις στους λαούς όλων των Ευρωπαϊκών χωρών, δεν μπορούμε να θεωρήσουμε την Αλβανία ανεπηρέαστη την στιγμή μάλιστα που στο ύψος της Θράκης και της Μακεδονίας η αναλογία ελληνικού και σλαβικού πληθυσμού ήταν σχεδόν ίση, ενώ βορειότερα ο σλαβικός πληθυσμός ήταν ασυγκρίτως πολυπληθέστερος του ελληνικού. (Παπαρρηγοπούλου, 6ος σ.8).
     Από την παραπάνω ανάλυση δεν φαίνεται καθαρά η προέλευση των σημερινών Αλβανών, οπωσδήποτε όμως αυτοί που έφυγαν για να κατοικήσουν στην Θεσσαλία και τη νότια Ελλάδα, έχουν υποστεί μικρότερη επιμιξία από αυτούς που έμειναν εκεί.